Vesting nedir

Ne demek

Vesting, pay veya opsiyonların tamamının hemen verilmesi yerine bir süre boyunca hak edilmesidir. Standart biçim dört yıldır ve genellikle bir yıllık cliff ile başlar, ardından aylık işler. Hak edilmiş paylar kişinindir; hak edilmemiş olanlar ayrılma hâlinde kaybolur. Kurucu payları da hemen hemen her zaman vesting'e tabidir ve yatırımcılar bunda ısrar eder. Hak ediş genellikle aylık işler, bazı planlarda ise üç aylık dönemlerle ilerler.

Neden önemli

Vesting yalnızca şirketi değil, ekibi de korur. Dört ay sonra ayrılan birinin şirketin dörtte biriyle gitmesini, kalanların çalışmaya devam etmesini engeller. Birey açısından ise payı verilmiş bir şey olmaktan çıkarıp hak edilmiş bir şeye dönüştürür. Yatırımcıların kurucu vesting'inde ısrar etmesinin nedeni de budur: ayrılmış ve hiçbir işi olmayan bir kurucunun yüzde otuzu, cap table'ı yıllarca bloke eder. Yatırımcıların kurucu vesting'inde ısrar etmesinin bir nedeni de budur: ayrılmış ama büyük pay tutan bir kurucu, sonraki turları fiilen imkânsız hâle getirebilir.

Hesap örneği

Dört yıl, on iki aylık cliff ve sonrasında aylık hak edişle 48.000 opsiyonluk bir tahsis. On birinci ayda hak edilmiş opsiyon sıfırdır. On ikinci ayda bir anda 12.000 olur. Sonrasında her ay 1.000 eklenir, yani on sekizinci ayda 18.000'dedir. Kırkıncı ayda ayrılan biri 40.000 hak etmiş, 8.000 kaybetmiştir. Kullanım fiyatı 1,00 EUR ve exit fiyatı pay başına 5,00 EUR ise bu fark 8.000 çarpı 4,00 EUR, yani hiç doğmayan 32.000 EUR demektir. Hızlandırma varsa tablo değişir: şirket kırkıncı ayda satılır ve çift tetikli tam hızlandırma işlerse, kaybedilecek 8.000 opsiyonun tamamı hak edilir ve aynı rakamlarla 32.000 EUR'luk fark ortadan kalkar.

Sık yapılan hata

Kullanım penceresini gözden kaçırmak. Hak edilmiş opsiyonların ayrılıştan sonra genellikle 90 gün içinde kullanılması gerekir, yoksa onlar da kaybolur. Kullanmak, satamayacağınız paylar için kullanım fiyatını nakit bulmak demektir. Bu pencereyi son iş gününde öğrenen biri onu fiilen çoktan kaybetmiştir. Sorulacak soru, teklif mektubunun değil, plan kurallarının ne dediğidir. İkinci hata, vesting'in ilk iş gününden işlediğini varsaymaktır; bağlayıcı olan tahsis tarihidir ve arada aylar olabilir. Üçüncü hata, hak edilmiş opsiyonların ayrılıştan sonra süresiz durduğunu sanmaktır; neredeyse hiçbir planda öyle değildir ve pencere sessizce işler.

Uygulamada

Dört yıl ve bir yıl cliff normdur; kuruculara zaman zaman geçmiş çalışma süresi de sayılır. Netleştirilmesi gerekenler: kullanım penceresi, good leaver ve bad leaver ayrımı ve bir satış hâlinde hızlandırma olup olmadığı. Bu üç madde neredeyse her zaman plan koşullarında yer alır ve neredeyse hiçbir zaman teklif mektubunda geçmez. Kurucular için ayrıca ayrılan bir ortağın paylarına ne olacağı ve şirketin bunları geri alıp alamayacağı sorusu vardır; bu düzenleme ortaklık sözleşmesinde yer alır ve herkes hâlâ masadayken anlaşmak sonradan anlaşmaktan kolaydır.

Ne sormalı

Ayrılıştan sonraki kullanım penceresini gün olarak sorun ve özet yerine plan koşullarının kendisini isteyin. Doksan gün yaygındır ve çoğu kişi için satılamayan paylar karşılığında kullanım fiyatını nakit bulmaya yetmeyecek kadar kısadır. İkinci olarak vesting'in hangi tarihten işlediğini sorun: işe giriş tarihinden mi, tahsis tarihinden mi. Aralarında aylar olabilir ve bağlayıcı olan tahsis tarihidir. Üçüncü olarak şirket satılırsa hak edilmemiş paylara ne olacağını ve bir hızlandırma bulunup bulunmadığını sorun. Üç cevap da plan koşullarında yer alır ve neredeyse hiçbir zaman teklif mektubunda geçmez, bu yüzden kabul etmeden önce netleştirilmelidir. Teklifi kabul etmeden önce sorun, işe başladıktan sonra değil; pay koşulları işe alım sırasında pazarlığa açıktır ve sonrasında neredeyse hiç değildir.

İlgili terimler

• Cliff nedir Vesting'in başındaki bekleme süresi: o süre dolana kadar hiçbir şey, dolduğu gün hepsi birden.
• Opsiyon havuzu nedir Gelecekteki çalışanlar için ayrılan pay bloğu. Bedelini kimin ödediğini büyüklüğü değil, zamanlaması belirler.
• Cap table nedir Hangi payın kime ait olduğunu gösteren tablo. Sahiplik sorusunu cevaplayan tek belge.